ในยุคที่สมาร์ทโฟนกลายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวัน การเลื่อนฟีดโซเชียลมีเดียอย่างไม่มีที่สิ้นสุดกลายเป็นพฤติกรรมที่หลายคนคุ้นเคยจนนำไปสู่ภาวะ ติด โซเชียลมีเดีย ซึ่งไม่ได้เป็นเพียงแค่นิสัย แต่เป็นกลไกทางจิตวิทยาที่ซับซ้อน
- กลไกทางจิตวิทยาเบื้องหลัง ปรากฏการณ์นี้อธิบายได้ด้วยหลักการ “การให้รางวัลแบบสุ่ม”(Variable-Ratio Reinforcement) ที่เคยใช้ในเกมการพนันหรือตู้สล็อตแมชชีน ทุกครั้งที่คุณกด Refresh หรือเลื่อนหน้าจอ คุณจะไม่มีทางรู้เลยว่าจะเจอคอนเทนต์ที่น่าสนใจหรือไม่ ความไม่แน่นอนนี้เองที่กระตุ้นให้สมองส่วนที่เรียกว่า “ระบบการให้รางวัล” (Reward System) หลั่งสาร “โดพามีน” ซึ่งเป็นสารแห่งความสุขออกมาในปริมาณมาก ทำให้เราอยากจะทำพฤติกรรมนั้นซ้ำๆ เพื่อหวังว่าจะได้รางวัล (คอนเทนต์ที่ถูกใจ) อีกครั้ง
- ผลกระทบต่อสุขภาพจิต การติดโซเชียลมีเดียยังเชื่อมโยงกับภาวะ “FOMO” (Fear of Missing Out) หรือความกลัวที่จะตกข่าวและไม่เป็นส่วนหนึ่งของสังคม ทำให้เราต้องตรวจสอบโทรศัพท์อยู่ตลอดเวลา นอกจากนี้การเปรียบเทียบชีวิตตัวเองกับชีวิตที่ดูสมบูรณ์แบบบนโซเชียลมีเดียยังนำไปสู่ความรู้สึกไม่พอใจในตัวเองและเพิ่มความเสี่ยงของภาวะซึมเศร้าได้
- วิธีแก้ไขอย่างเป็นรูปธรรม
- ทำ Digital Detox กำหนดช่วงเวลาที่ชัดเจนในแต่ละวันที่จะวางโทรศัพท์ลงและไม่ใช้งานโซเชียลมีเดีย
- ปิดการแจ้งเตือน การแจ้งเตือนต่างๆ เป็นตัวกระตุ้นให้เราหยิบโทรศัพท์ขึ้นมา การปิดการแจ้งเตือนที่ไม่จำเป็นจะช่วยลดการถูกรบกวนได้
- กำหนดวัตถุประสงค์ในการใช้งาน แทนที่จะใช้งานอย่างเลื่อนลอย ลองกำหนดวัตถุประสงค์ที่ชัดเจน เช่น “ฉันจะเช็กข่าวสาร 10 นาที” หรือ “ฉันจะตอบข้อความสำคัญเท่านั้น”
- ทำกิจกรรมอื่นทดแทน ลองหากิจกรรมที่สร้างสรรค์และต้องใช้สมาธิ เช่น อ่านหนังสือ ออกกำลังกาย หรือเรียนรู้ทักษะใหม่ๆ เพื่อทดแทนเวลาที่เคยใช้ไปกับการไถหน้าจอ
สรุป การเสพติดโซเชียลมีเดียเกิดจากกลไกทางสมองที่ถูกกระตุ้นด้วยการให้รางวัลแบบสุ่ม การทำความเข้าใจสาเหตุและนำเทคนิคการจัดการมาปรับใช้จะช่วยให้เราสามารถควบคุมพฤติกรรมการใช้งานได้อย่างมีสติมากขึ้น
อัพเดทข่าวสาร เพิ่มเติมที่ The7days
